Uyku Hastalığı
İnsanın
kanında Trypanozoma Gambiense ve Trypanozoma Rhodesiense türlerinin
parazitlenmesiyle meydana gelen bir hastalık. Hastalığın yayılması ve bulaşması
Tse-Tse sineği vâsıtasıyla olur. Akut ve müzmin olarak ilerleyebilir. Akut
hâlde yüksek ateş, adenit, deride kırmızı döküntüler ve geçici ödemler olur;
müzmin halde ise parazit beyne yerleştiğinden meningo-ensefalit,
meningo-miyelit sonucu sinir dokusunun hücre yıkımıyla şuurunun kaybolması ve
ilerleyen koma ile ölüm meydana gelir.
Belirtileri:
Uyku hastalığı düzensiz ateş, özellikle boyun arka hattındaki lenf bezlerinde
şişme, deride kırmızı döküntüler ve ağrılı lokalize ödemle karakterizedir.
Titreme, başağrısı, havâle geçirme gibi merkezî sinir sistemi belirtileri daha
sonra gelişir ve koma ile ölüme götürür. Trypanozoma Rhodesiense ile olan
hastalık diğer tipe göre daha ciddî ve öldürücü seyreder.
Teşhis: Hastalığın teşhisi tripanozomların görülmesine bağlıdır. Hastalığın erken devresinde parazitler periferik kandan yapılan yaymada veya büyümüş lenf bezinden alınan sıvıda görülürler. Hastalığın ilerlemiş safhasında parazit sâdece beyin omurilik sıvısında bulunur.
Teşhis: Hastalığın teşhisi tripanozomların görülmesine bağlıdır. Hastalığın erken devresinde parazitler periferik kandan yapılan yaymada veya büyümüş lenf bezinden alınan sıvıda görülürler. Hastalığın ilerlemiş safhasında parazit sâdece beyin omurilik sıvısında bulunur.
Korunma:
Uyku hastalığına karşı korunmada aşağıdaki metodlar vardır:
a) Bulaşma kaynağı olan enfekte kişileri tarama muayeneleriyle ortaya çıkararak tedâvi etmek.
b) Trypanozoma Rhodesiense’de enfeksiyonunun tabiat nidalitesini sürdüren yabânî hayvanlarla savaşmak.
c) Tripanozomların vektörleri olan Tse-Tse sinekleriyle kalıcı insektisidler vâsıtasıyla geniş ölçüde ve sürekli olarak savaşmak.
d) İnsanlarda koruyucu olarak ilâç uygulamak (Kemoterapi).
a) Bulaşma kaynağı olan enfekte kişileri tarama muayeneleriyle ortaya çıkararak tedâvi etmek.
b) Trypanozoma Rhodesiense’de enfeksiyonunun tabiat nidalitesini sürdüren yabânî hayvanlarla savaşmak.
c) Tripanozomların vektörleri olan Tse-Tse sinekleriyle kalıcı insektisidler vâsıtasıyla geniş ölçüde ve sürekli olarak savaşmak.
d) İnsanlarda koruyucu olarak ilâç uygulamak (Kemoterapi).
Tedâvi:
Gambiense tipinde erken safhada pentamidin kullanılabilir. Pentamidin 10 gün
süreyle 4 mgr/kg/gün olarak adeleye zerk edilir. Rhodesiense tipindeki
hastalıkta ise erken safhada Suramin damar içine tatbik edilir.
Melarsoprol
diğer ilâçlara göre çok toksiktir, fakat her iki tip hastalığa da bütün
safhalarda etkilidir. Hastada hafif veya orta derecede sinir tutulması
olduğunda bu ilâç 2-3 gün müddetle 3,6 mgr/kg/gün damar içine verilir. Bu
ilâcın meydana getirdiği arsenik zehirlenmesi neticesi sindirim sisteminde,
böbreklerde ve sinir sisteminde çeşitli arızalar olabilir.
Uyku Hastalığı Etkeni; Tripanosoma cinsi bir organizmanın etken olduğu tropikal bir hastalıktır. Genellikle çeçe sinekleri (Böcek) tarafından bulaştırılır.
Kuluçka devresi: 2-3 hafta.
Uyku Hastalığı Belirtileri: Hastalığın uzun süren gizli bir dönemi vardır. Erken dönemde vücut ısısı dönümlü olarak yükselir, dalak ve lenf bezleri şişer, bacaklarda şişme görülür. Bu belirtiler yaklaşık üç yıl kadar sürer. Bu dönemden sonra hastada titreme nöbetleri başlar. Yüz ifadesi anlamsızdır, konuşmada yavaşlama belirtileri baş gösterir. Daha sonra hasta giderek hareketsizleşir. Genel bir halsizlik durumu vardır. iştah hiç yoktur ve hasta giderek zayıflar. Vücut ısısı normalin çok altına düşer. Ölümden kısa süre önce hasta artık yerinden hiç kalkamaz ve sürekli uyku halinde komaya girer.
Uyku Hastalık Tedavisi: Erken teşhis edildiği takdirde ilaç tedavisi uygulamasıdır. Geç teşhis vakanın ağırlaşmasına neden olacağından tedavi uzun sürebilir.
Bazı tropik bölgelerde,özellikle Afrika’nın belirli kesimlerinde gerçek bir tehlike niteliği taşıyan uyku hastalığı sadece insanlarda değil, hayvanlarda da görülür.
Uyku hastalığını,böceklerin çift kanatlılar sınıfından “Çeçe sineği” aşılar. Karasinekten biraz büyükçe olan Çeçe sineğinin bulunduğu çevrede,at, sığır,inek ve benzeri hayvanların yaşamasına imkan yoktur. Söz konusu sinek, yatay ve zayıf hortumlarından, makas gibi çapraz durumda, saydam kanatlarından kolaylıkla tanınabilir. Hayvanlarda ve insanlarda, hastalığın mikropları doğrudan doğruya beyni etkiler. Bütün çeçe sinekleri,uyku hastalığını meydana getiren, “tripanozoma” taşır.
Bu sineğin erkeğini ve dişisini ilk bakışta ayırt etmek zordur. Ancak cinsiyet organlarının incelenmesiyle ayırt edilebilirler.